Cầm vợt dọc bóng bàn: cách cầm và có nên theo?

Cầm vợt dọc là kiểu cầm giống cầm bút, đối lập với cầm ngang (shakehand). Nó cho cổ tay rất linh hoạt và cú thuận tay uy lực, nhưng trái tay là điểm yếu kinh điển.

Cầm vợt dọc bóng bàn là gì?

Cầm vợt dọc — tiếng Anh là penhold, dân chơi hay gọi là cầm bút. Bạn giữ cán vợt bằng ngón cái và ngón trỏ ở mặt trước, còn ba ngón còn lại tựa vào mặt sau cốt vợt. Cốt penhold thường có cán ngắn và ôm gọn để cổ tay xoay tự do. Theo luật của ITTF, bóng bàn không giới hạn kiểu cầm vợt — cầm dọc hay ngang đều hợp lệ.

Kiểu này thịnh hành ở Trung Quốc, Nhật và Hàn, cho ra những huyền thoại như Mã Lâm, Wang Hao, Xu Xin hay Ryu Seung-min. Điểm mấu chốt: cổ tay được tự do xoay nên người cầm dọc giấu xoáy khi giao bóng và đổi hướng cú đánh tốt hơn cầm ngang. Đổi lại, một mặt vợt phải lo cả hai bên bàn, nên trái tay và thể lực di chuyển là hai bài toán phải giải.

Cầm vợt dọc kiểu Trung khác kiểu Nhật/Hàn thế nào?

Có hai trường phái cầm dọc. Kiểu Trung (C-pen) dùng cốt tròn, cán ngắn, ba ngón sau cong chụm lại — hợp với lối giật cả hai càng nhờ cú RPB (giật trái bằng mặt sau). Kiểu Nhật/Hàn (J-pen) dùng cốt to/vuông hơn, cán dài, ba ngón sau duỗi xoè cho phẳng — thiên về cú thuận tay bạo lực và bộ chân dày. Bảng dưới tóm tắt khác biệt.

Cách cầm vợt dọc đúng trong 5 bước

Cầm đúng ngay từ đầu quan trọng hơn bạn nghĩ. Sai một chút là cổ tay cứng, mất luôn ưu thế linh hoạt vốn là lý do người ta chọn cầm dọc. Làm theo thứ tự sau và kiểm tra bằng động tác vẩy cổ tay ở bước cuối.

1. 1Đặt vợt nằm ngang, cán hướng về phía bạn, mặt vợt gần như song song mặt bàn.
2. 2Kẹp cán giữa ngón cái và ngón trỏ ở mặt trước, tạo vòng chữ C ôm quanh cán như cầm bút — đừng thọc cán sâu vào lòng bàn tay.
3. 3Ngón cái đè nhẹ một bên cán, ngón trỏ cong ôm bên còn lại; khe giữa hai ngón ôm sát vai vợt.
4. 4Ba ngón còn lại đỡ mặt sau: kiểu Trung thì cong chụm lại; nếu định tập RPB thì duỗi xoè cho phẳng để đỡ lực tốt hơn.
5. 5Thả lỏng cổ tay rồi kiểm tra: vẩy nhẹ được sang trái–phải là đúng; cứng đơ hoặc đau nhức nghĩa là bạn đang nắm quá chặt.

RPB là gì và vì sao nó cứu điểm yếu trái tay?

RPB (Reverse Penhold Backhand) là cú giật trái bằng mặt sau của cốt. Đây là cuộc cách mạng khiến cầm dọc sống lại ở bóng bàn hiện đại, phổ biến từ đầu những năm 2000. Thay vì chỉ chặn–đẩy trái tay bằng mặt trước như kiểu cổ điển, người chơi lật cổ tay để dùng mút mặt sau giật xoáy lên bên trái. Wang Hao là người đưa RPB thành vũ khí lợi hại; Xu Xin ngày nay dùng nó thượng thừa.

Với người phong trào, RPB giải quyết đúng tử huyệt của cầm dọc là quả trái tay. Nhưng nó khó và cần thời gian. Cổ tay phải quen động tác lật, và bạn thường phải dán mút cả hai mặt cốt — mút thường dày 1.9–2.1 mm tùy lối đánh. Nếu theo cầm dọc mà không tập RPB, hãy xác định trái tay chủ yếu là chặn–đẩy và bù bằng bộ chân để né trái đánh thuận. Xem thêm nguyên lý xoáy lên ở bài giật trái tay bóng bàn.

Cầm vợt dọc hay cầm ngang: người mới nên chọn kiểu nào?

Thẳng thắn: đa số người mới nên bắt đầu bằng cầm ngang. Nó cân bằng hai càng, dễ tập trái tay, và ở Việt Nam bạn dễ tìm HLV lẫn bạn tập cùng kiểu. Hãy chọn cầm dọc nếu bạn thực sự mê lối tấn công thuận tay và chấp nhận tập nhiều bộ chân. Lý tưởng là có người kèm cầm dọc để sửa RPB. Nếu còn phân vân, đọc trước cách cầm vợt ngang chuẩn để so cảm giác.

Chọn kiểu cầm cũng ảnh hưởng tới chọn dụng cụ. Cầm dọc cần cốt cán ngắn chuyên penhold, còn miếng mút thì tuỳ lối đánh. Tham khảo cách chọn cốt vợt đầu tiên và chọn mặt vợt theo trình độ trước khi xuống tiền.

Những lỗi thường gặp khi cầm vợt dọc

• Vòng ngón cái–trỏ ôm cán, không thọc cán sâu vào lòng bàn tay.
• Cổ tay thả lỏng, vẩy trái–phải nhẹ nhàng được là đúng.
• Ba ngón sau đỡ đều mặt vợt, không bấu dồn vào một điểm.
• Không đau nhức cổ tay hay ngón sau sau 20 phút đánh.

Cuối cùng, đừng đổi kiểu cầm liên tục. Cầm dọc cần thời gian để cổ tay và các ngón hình thành trí nhớ cơ. Nhảy qua nhảy lại giữa dọc và ngang chỉ khiến cả hai đều dở. Chọn một kiểu, tập bộ chân song song (xem bài tập bộ chân 15 phút) và cho nó vài tháng.